Friese landschap is cultuurgoed net zoals Amsterdamse grachtengordel 

De kleurige, kruidenrijke weilanden zijn grotendeels verdwenen. Maar er zijn in Fryslân nog plekken waar anders wordt geboerd. Waar het Friese landschap als cultuurgoed wordt gekoesterd.

Door Karin de Mik

De bus tuft door de Friese weilanden. Bij Bartlehiem rijdt hij langs een nieuw aangelegd modern stallencomplex. ,,We naderen de oorlogszone”, waarschuwt schrijver Geert Mak. De nieuwbouw is zonder gevoel voor het Friese landschap neergezet, becommentarieert hij de boerderij. ,,Je vraagt je af waar Hûs en Hiem was”, spot hij. Mak is bekend van bestsellers als Hoe God verdween uit Jorwerd en In Europa en uit al enkele jaren stevige kritiek op het provinciaal bestuur in Friesland. 

Zijn oordeel is snoeihard: het Friese cultuurlandschap is kapot geslagen en de overheden doen er niets tegen. ,,Er worden tientallen miljoenen uitgegeven aan toeristische fiets- en wandelroutes, maar niets aan de bescherming van het landschap.” Die grote veestallen in het weidse, vlakke landschap zijn hetzelfde als wanneer je een hoge flat aan de Herengracht neerzet.

,,Het Friese landschap is cultuurgoed net zoals de Amsterdamse grachtengordel”, meent Mak. De schaal van de gebouwen en het materiaal deugen niet. Waarom stelt de Friese overheid geen eisen aan de bouw van deze megastallen? vraagt Mak zich af. ,,Waarom wordt er geen beleid op gevoerd?” Hij hoopt dat het boek Landschapspijn van journalist Jantien de Boer uit Leeuwarden daartoe een aanzet zal zijn. 

Zo’n twintig deskundigen en journalisten rijden op uitnodiging van De Boer mee ter gelegenheid van de verschijning van haar pamflet Landschapspijn, waarmee ze het verlies aan biodiversiteit in het Friese landschap aan de kaak stelt. De kleurige, kruidenrijke weilanden zijn grotendeels verdwenen en al wat er rest zijn groene biljartlakens bestaande uit saai raaigras. En dat doet pijn. Omdat kleuren vervagen en geluiden wegsterven. Burgers voelen landschapspijn. Weidevogels zitten er steeds minder: de Friese weilanden zijn de afgelopen jaren getransformeerd tot een soort agrarisch industrielandschap waaruit een groot deel van het (bodem)leven lijkt te zijjn verdwenen. 

Inkomen inleveren

Veehouder Willem Spoelstra (63) heeft een gangbaar bedrijf bij Hallum. Hij meent dat er nog genoeg in het landschap te zien is. Ook tegenwoordig nog. Hij houdt 70 koeien op 43 hectare land. Op 6,5 hectare daarvan maait hij later om de weidevogels een kans te geven hun kuikens groot te brengen.

Zijn koeien produceren 9.000 liter per koe per jaar. Als hij extensief zou boeren zou dat 5.000 liter zijn. Hij zou daarmee een derde van zijn inkomen inleveren. Maar als de consument bereid zou zijn daar meer geld voor te betalen, zou hij omschakelen. Want diep in zijn hart, geeft Spoelstra eerlijk toe, vindt hij het kruiden- en kleurrijke weiland van weleer ook mooier. 

Omega 3 

Jaring Brunia, genomineerd als beste natuurboer van Nederland, houdt zestig koeien. In een afgeschermd stuk bij zijn boerderij in Raerd hebben twee koeien in het stro gekalfd. De diertjes liggen bij de moederkoe. ,,Mijn koeien laat ik alleen in het voorjaar kalveren. Deze kalfjes zijn sterker dan die in de winter worden geboren. Van 5.000 liter per koe per jaar kan hij goed bestaan. ,,Grazende koeien die kruidenrijk gras eten leveren melk die meer van het gezonde omega 3 bevat.” 

Brunia (31) is boerenzoon, maar besloot het helemaal anders te gaan doen. Hij laat een film maken over zijn manier van boeren, die hij op zijn site “echt boeren” noemt: kleinschalig, zonder allerlei vervuilende input van buitenaf. Zijn doel: een biodiverse boerderij, ,,waar kalfjes weer bij hun moeder mogen drinken en waar een speciale plek is voor weidevogels.” Met het beweiden van zijn vee verdient hij geld, legt hij uit. ,,Vijf keer per dag verplaats ik de grazende koeien in de wei. Ja, dat is arbeidsintensief, maar dat is het enige werk wat ik te doen heb.” Omdat hij biologisch boert, spaart hij kunstmest en bestrijdingsmiddelen uit. 

Klimaatverandering 

Ook veehouder Murk Nijdam uit Wommels boert extensief. Zijn landerijen hebben de grootste vogeldichtheid aan grutto’s. Er broeden jaarlijks 90-100 broedparen op 40 hectare. Via een elektrisch bootje komen we bij de vogelkijkhut, van waaruit je een magnifiek uitzicht hebt op een grote plas, waar tientallen grutto’s in het water pikken, paren of gewoon staan. Nijdam maait later, liet de afgelopen jaren twee plasdrasgebieden aanleggen en rijdt alleen stalmest uit over het land. Ook het waterpeil werd verhoogd. Veel mensen, ook uit het buitenland, bezoeken Nijdams boerderij. Het zijn voornamelijk vogelaars en fotografen die de grutto’s vanuit de vogelkijkhut van dichtbij willen zien. Behalve grutto’s vliegen er ook zo’n vijftien veldleeuwerikpaartjes en zomertjallingen boven zijn land.

Nijdam zegt dat een extensieve boer evenveel kan verdienen als een gangbare. ,,Ik hoef niet groter te worden.” Maar toch: in 2013 werden er zo’n 100 gruttokuikens groot. In 2015 30 à 40, maar vorig jaar slechts vier. Hoe kan dat? Predatie is er niet of nauwelijks in zijn weiland. Nijdam vermoedt dat het aan het geringe aantal insecten ligt. Mogelijk speelt de opwarming van de aarde een rol, vertelt hij. “Bij warme dagen gaan insecten eerder de lucht in, zodat de gruttojongen verhongeren. Piersma en zijn studenten gaan het onderzoeken. ,,Predatie krijgt de schuld, maar het klimaat speelt een veel grotere rol,” aldus Nijdam. 

Laatst gewijzigd op 08-04-2017 om 12:53 uur




Meer Gezond en Groen

Groene tuin is goed voor mens, dier en planeet

De gemeente Leeuwarden stimuleert de inwoners met subsidie een groenere stad te maken. Bij woningen zie je tegenwoordig vooral tegels en stenen. Maar al die stenen zijn slecht voor mens, dier en planeet. Operatie Steenbreek doet er wat aan, ook in Leeuwarden.

Door André Keikes
 
 
 

Tieners en arts helpen ouderen eenzaamheid te verdringen met app

Een heitje voor een karweitje, maar dan als moderne Yoho-app. Huisarts Karin Groeneveld (47) uit Lemmer bedacht 'Young helps old': tieners helpen ouderen bij kleine klusjes: zij verdienen wat bij en ouderen krijgen hulp. En gezelschap. Haar idee van een app werd uitgeroepen tot Beste Zorgidee 2016. ,,Eenzaamheid kan mensen echt ziek maken.” 

Door Karin de Mik
 

Meldingsplicht voor hazenpest

De hazenpest is terug. Artsen krijgen op gezag van de minister van volksgezondheid een meldingsplicht. Dit moet verspreiding van de ziekte in beeld brengen. 

Door De Redactie
 

Han Olff: ’Voedselweb Waddenzee brokkelt af’  

Han Olff, hoogleraar ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, maakt zich grote zorgen over het voedselweb in de Waddenzee. Dat is in verval. Zeegrasvelden en mosselbanken zijn verdwenen. Net als grote zeevissen als kabeljauw en wijting. Zijn oplossing: visserij, delfstofwinning en havenactiviteiten beperken.  

Door Karin de Mik
 
 

Boeren in de etalage van de samenleving

De harde kritiek van burgers op de kaalslag van het Friese platteland kon niet uitblijven na de ongebreidelde groei van de melkplas en bijbehorende meststroom door het verdwijnen van het melkquotum. Vooralsnog reageren boeren op ouderwets defensieve wijze.

Door Nico Hylkema
 
 

Meer soorten vis in Friese wateren

Vissen houden van planten. Waar het riet mag ruisen en de waterlelies mogen bloeien, daar zijn de vissen in de Friese wateren. Er is daar duidelijk herstel van de visstand.

Door De Redactie
 

Hoe een legkip te redden

Dierenactiviste Jacqueline Verschuren redt legkippen uit de bio-industrie. Op haar erf in Twijzelerheide scharrelen ze rond. Ze zijn vrijgekocht.

Door Karin de Mik

Fries heeft het meeste gras per inwoner

Friezen hebben de meeste landbouwgrond om zich heen. Om precies te zijn 4000 vierkante meter per inwoner; een half voetbalveld groot. Alleen de Drenten en de Zeeuwen komen er bij in de buurt.

Door De Redactie
 
 

Fryslân met dwangsom op de knieën om kievitseieren

Hoogste tijd dat het afgelopen is met die altijd lastige Friezen, denken ze in Den Haag. Armanda Stuiver is geëerd als vindster van het eerste Friese kievitsei in 2016, maar nu wordt paal en perk gesteld. Met een dwangsom moet de vogelwachtersbond BFVW buigen. 

Door De Redactie
 

De grootverdieners in Friese zorg: MCL aan de top

Exact 1107 topbestuurders in de publieke en semipublieke sector verdienen meer dan de wettelijke norm. Onder hen zijn 26 Friezen. Met name de zieken- en ouderenzorg blijkt goed betaald. Even huiveren over wat ze in Friesland toucheren. Lees en reken mee in de lange lijst.

Door De Redactie
 

Opnieuw op de bres voor het Wad, maar anders

De Waddenvereniging viert feest. De natuurorganisatie staat stil bij het vijftigjarig bestaan. Van felle strijd naar consensus met bewoners. En een opdracht: de Waddenzee is als biosfeerregio onvoldoende benut, stelt Andrée van Es. 

Door Karin de Mik
 
 
 

Eerste ei? Fries actieplan voor nood weidevogels

Het gaat slecht met de weidevogels. In twintig jaar tijd zijn er de helft minder grutto's en kieviten. Er is Friese ambitie voor een grote omslag. Of het eerste kievitsei nou geraapt wordt of niet. Die discussie leidt af van de nood onder weidevogels.

Door Bert de Jong
 

Veel katten zijn moordenaars

In Friesland worden jaarlijks 1820 zwerfkatten gevangen. Een veelvoud ervan zwerft ongezien rond in steden en op landerijen. Het advies: alle katten verplicht castreren. Anders is er geen houden aan.

Door De Redactie
 

Zomer 2015: daar is de hittegolf

Zaterdag 4 juli: de hittegolf in Nederland is officieel. Een hittegolf: voor velen een zucht van verlichting: eindelijk zomer. Voor anderen zuchten. Het is een gevolg van extra broeikasgassen als CO2.

Door De Redactie

Friesland is aan zet voor beperking CO2

De Nederlandse staat doet veel te weinig om het klimaatprobleem te verminderen. In plaats van met 17 procent moet de uitstoot van broeikasgassen met 25 procent terug in 2020. Friesland kan niet achterover leunen. Het klimaatakkoord van Parijs verplicht.

Door Nico Hylkema
 

Op weg naar andere Friese zorg

De droom wordt werkelijkheid. Het Leeuwarder ziekenhuis MCL wordt hét topziekenhuis van Friesland voor de specialistische zorg. Een miljoeneninvestering in 2016 is de volgende stap op weg naar andere Friese zorg.

Door Bert de Jong
 

De beste aarde van het land

Het nieuws anno 2015 is een alarmerend lange rij berichten over milieuvervuiling, klimaatverandering, dubieus gedrag van multinationals en politici die het ook niet meer weten. Wat moet je als machteloze burger? Dan ga je moestuinieren.

Door André Keikes
 
 
 
 
Pagina 1 van 1